کم رویی را چگونه درمان کنیم ؟

100936458336نسان اصالتاً موجودی است اجتماعی ونیازمند برقراری ارتباط با دیگران.بسیاری از نیازهای عالیۀ انسان وشکوفا شدن استعدا د ها وخلاقیتهایش فقط از طریق تعامل بین فردی و ارتباطات اجتماعی می تواند ارضاء شود و فعلیت یابد.
در هرجامعه درصد قابل توجهی از کودکان،نوجوانان و بزرگسالان بدون آن که تمایلی داشته باشند،ناخواسته خودشان را در حصاری از کمرویی محبوس وزندانی می کنند و شخصیت واقعی وقابلیتهای ارزشمند ایشان در پس توده ای از ابرهای تیرۀ کمرویی،ناشناخته می ماند.
پرداختن به پدیدۀ کمرویی وبررسی مبانی روانشناختی آن از این رو حائز اهمیت است که تقریباً همۀ ما به گونه ای تجاربی از کمرویی را در موقعیت های مختلف داشته ایم.اما نکته مهمتر این است که بعضی ها درهمۀ شرایط وموقعیت های اجتماعی به کمرویی قابل توجهی دچار می شوند.بنابراین می توان گفت که اکثرقریب به اتفاق مردم در مواردی از زندگی اجتماعی خود دچار کمرویی شده اند.

کمرویی چیست؟

کمرویی یک توجه غیرعادی ومضطربانه به خویشتن در یک موقعیت اجتماعی است که در نتیجۀ آن فرد دچار نوعی تنش روانی-عضلانی شده،شرایط عاطفی وشناختی اش متأثر می گردد وزمینۀ بروز رفتارهای خام وناسنجیده و واکنشهای نامناسب در وی فراهم می شود.به دیگر سخن پدیدۀ کمرویی به یک مشکل روانی-اجتماعی وآزاردهندۀ شخصی مربوط می شود که همواره به صورت یک ناتوانی یا معلولیت اجتماعی ظاهر می گردد.به کلام ساده،کمرویی یعنی"خودتوجهی"فوق العاده وترس از مواجه شدن با دیگران.زیرا کمرویی نوعی ترس یا اضطراب اجتماعی است که در آن فرد از مواجه شدن باافراد ناآشنا و ارتباطات اجتماعی گریزدارد.

اضطراب چیست؟

اضطراب از نظر روانشناسی و روانپزشکی یعنی"ناآرامی،هراس و ترس ناخوشایند وفراگیربا احساس خطر قریب الوقوع که منبع آن قابل شناختن نیست"اضطراب یک پاسخ طبیعی در مقابل هرنوع تهدید ویا فرایندی آگاه کننده واخطاری به فرد دربارۀ یک خطر یا موقعیت ضربه آمیز است.اضطراب ریشه اش درونی و روانی است و در مراحل رشد شخصیت پدیدار می شود. هنگامی که چنین اضطرابی بر وجود فرد مستولی شود،اعتماد به نفس کاهش می یابد،قدرت نگرش واقع بینانه و برقراری ارتباط متقابل با دیگران به حداقل می رسد.

کمرویی،اضطراب اجتماعی

بسیاری از محققان ومتخصصان،ریشۀ اصلی کمرویی رادر ترس یااضطراب اجتماعی می دانندوبس.بنابراین لازم است اشارۀ مختصری به اضطراب و اضطراب اجتماعی داشته باشیم.

شیوع کمرویی

بحث دربارۀ شیوع کمرویی و درصد فراوانی افراد کمرو،باتوجه به تعریف پدیدۀ کمرویی از دیدگاه بین فرهنگی ونگرش متفاوت و متنوع جوامع مختلف نسبت به این پدیده کار ساده ای نمی تواند باشد.
کمرویی در نزد کودکان و نوجوانان به مراتب بیشتر از بزرگسالان است.بسیاری از افرادی که در واقع بر اساس تعاریف ارائه شده ومعیارهای پذیرفتۀ کمرویی،کمرو تلقی می شوند،به گونه ای کمرویی خود را پنهان می دارند و بخصوص سعی می کنندتا در برابر کودکان وافراد همسال خویش کمتر کمرویی نشان دهند

ویژگی های رفتاری افراد کمرو

از نظر زیستی و فیزیولوژیکی نشانه ها یا علائم مشترکی در میان غالب افرادی که به طور جدیدچار کمرویی هستند،مشاهده می شود.دراین ارتباط می توان به علائم فیزیولوژیکی نظیر:تشدید ضربان قلب،سرخ شدن چهره،حالت های اضطرابی،تغییر در تن صداو...اشاره کرد.
همچنین بعضی رفتارهای اضطرابی و یا رفتارهای روانی-حرکتی در بین کودکان،نوجوانان وبزرگسالان کمرو دیده می شود.برخی از این ویژگیها مانند:گریه کردن،روبرگرداندن از غریبه ها وچسبیدن به فرد آشنا،بیشتر در کودکان کمرو دیده می شود.علاوه براین فرار کردن از جمع غریبه ها،بریده و کم حرف زدن،عدم برخورداری از ابتکار عمل و ارائه خلاقیت های ذهنی،بی جرئت وبی شهامت بودندر عین توانایی و قدرت و...از دیگر ویژگی های افراد کمروست.

علل کمرویی

کمرویی یک پدیدۀ پیچیدۀ روانی-اجتماعی است.کمرویی یک صفت یا ویژگی ارثی یا ژنتیکی نیست،بلکه اساساً در نتیجۀ روابط نادرست بین فردی و سازش نایافتگی های اجتماعی در مراحل اولیۀ رشد،در خانه و مدرسه پدیدار می گردد.
در اینجا به طور خلاصه به اصلی ترین زمینه های کمرویی اشاره می شود.

1.کمرویی ناشی از ترس عموماً از سال اول زندگی نوزاد مشاهده می شود
2.در بررسی علل کمرویی به طور مشخص می بایست به شرایط و عوامل خانوادگی،ویژگی های شخصی و شخصیتی،موقعیت های روانی و اجتماعی اشاره کرد.
3.کمرویی در میان فرزندان اول خانواده و تک فرزندها بیش از سایر فرزندان خانواده دیده می شود.
4.عواملی همچون محرومیت ها و آسیب های اجتماعی،ناسازگاری های شغلی،سلطه ها و فشارهای گروهی،تقویت شخصیت انفعالی،ترویج فرهنگ خصومتاز دیگر عوامل زمینه ساز فزونی اضطراب تشدید کمرویی و رفتارهای گوشه گیرانه می تواند باشد.
کمرویی رفتاری است آموخته شده و هر رفتاری قابل تغییر است اما همیشه باید امیدوار بود و به مطلوب ترین شرایط و مؤثرترین روش ها اندیشید.

روش های درمان کمرویی

پیش از این اشاره شد که کمرویی یک پدیده پیچیده و مرکب ذهنی-روانی و روانی-اجتماعی است که به دلایل عدیده ای در طول دوران رشد به تدریج پدیدار می شود.لذا در بحث درمان باید اذعان داشت که برای کمرویی درمان فوری وجود ندارد.
کمرویی با دارو برطرف نمی شود واقدامات پزشکی واستفاده از داروهای آرامبخش و تقویت کننده ها تأثیر مستقیمی بر کمرویی فرد ندارد.اساس درمان کمرویی تغییر در حوزه شناختی و تحول در رویۀ زندگی و حیات اجتماعی فرد است،تغییر در شیوۀ تفکر،یافتن نگرش تازه نسبت به خود ومحیط اطراف،تغییر در باورها ونظام ارزش هایی که کمرویی را تقویت می کند و سرانجام دستیابی به کانون اصلی اضطراب،کاهش اضطراب در فرد کمرو،افزایش مهارت های اجتماعی و تواناییهای شغلی،تحصیلی و حرفه ای اصلی ترین روش درمان کمرویی است.
در اینجا سعی می شود به مؤثرترین روش های کاربردی درمان کمرویی اشاره شود

تقویت خودپنداری مثبت و خودباوری دوباره

از مهمترین روشهای درمان کمرویی،توجه دادن فرد کمرو به قدرت تفکر،نحوۀ نگرش و بازخورد وی نسبت به پدیده های مختلف و ایجاد آمادگی لازم درونی برای ایجاد تغییرات مثبت در حوزۀ شناختی اش می باشد.کمرویی رفتار است،رفتاری نامطلوب.هر رفتاری قابل تغییر است،اما باید .توجه داشت که هر روشی،توسط هر کسی ودر هر شرایطی ممکن است مؤثر واقع نشود.

خانواده وتربیت اجتماعی

توجه خاص اولیا ومربیان به مبانی تربیت اجتماعی و تقویت مهارت های ارتباطی،از اساسی ترین مسائل در پیشگیری و درمان کمرویی کودکان ونوجوانان است.در تربیت اجتماعی و پرورش مهارت های ارتباطی کودکان و نوجوانان،پیشگیری از معلولیت اجتماعی ایشان و درمان کمرویی،بیشترین مسئولیت ها بر عهدۀ الگوهای رفتاری بزرگسال است چراکه بچه ها به طور مستقیم و غیر مستقیم از الگوهای رفتاری بزرگسال در موقعیت های مختلف خانوادگی و نقش آفرینی های اجتماعی یاد می گیرند و با ایشان همانندسازی می کنند.

هنردرمانی

مشاهده بعضی از برنامه های نمایشی که در آن کودک یا نوجوان کمرو نقش اصلی را عهده دار است و با تغییر نگرش،برانگیختگی روانی و تقویت اراده وخودباوری،به تدریج در گروهها و عرصه های مختلف اجتماعی مشارکتی فعال پیدا می کند و بعضاً رهبری گروه را نیز عهده دار می شود،می تواند در ذهن کودکان تماشاگرکمرو بسیار مؤثر واقع شود همچنین تشویق کودک یا نوجوان کمرو برای شرکت در برنامه های نمایشی و ایفای نقشهای مؤثر به گونه ای که فشار روانی چندانی متوجه او نباشد،روش مناسبی برای کاهش اضطراب اجتماعی و درمان کمرویی خواهد بود.

فعالیت های اجتماعی و بازی های گروهی

ترغیب کودکان و نوجوانان کمرو برای مشارکت در فعالیت های مختلف دسته جمعی و بازیهای گروهی نظیر:تهیۀ کاردستی مشترک،آماده کردن پوستر یا روزنامه دیواریمطالعه و مسابقۀ علمی داستان سرایی،شرکت در گروه سرود و...می تواند تأثیر بسیار زیادی در کاهش اضطراب وافزایش مهارت اجتماعی ایشان داشته باشد
مؤثرترین گام های عملی در تقویت اعتماد به نفس و غلبه بر کمرویی

1.براساس نقاط مثبت و ویژگی های شخصیتی و ارزشی که برای خود،هدف ها و خواستهای خویش قائلید،تصمیم بگیرید و برنامۀ خودتان را از همان جا شروع کنید

2.با دقت تمام و به طور واقع بینانه و منصفانه نقاط قوت وضعف خودرا بازشناسی کنید و اهداف
معقولی را برای زندگی پرتحرک،پویا و مولد خودتان در نظر بگیرید.

3.احساسات آزاردهنده وبازدارنده را از خودتان دور کنید.احساس خجالت،احساس شرمندگی،احساس عجزو...آفات رشد مطلوب عطفی وتعالی شخصیت هستند.

4.سعی کنید در برقراری ارتباط با دیگران ابتکار عمل را به دست بگیرید.

5.سعی کنید در برابر افراد،شرایط و موقعیت هایی که شمارا با فشار روانی مواجه می کنند و به طور مستقیم و غیر مستقیم احساس بی کفایتی را به شما القاء می نمایند ایستادگی ومقابله کنید.

6.بخشی از اوقات خودتان را برای استراحت،تفکرو تمرین آرامش روانی-عضلانی اختصاص دهید

منبع:

افروز،دکتر غلامعلی.(1374).روانشناسی کمرویی و روش های درمان.تهران:دفتر نشر فرهنگ اسلامی